W roku 1950, jako odpowiedź na postulaty środowiska naukowego i pozanaukowego dotyczące utworzenia wyspecjalizowanej placówki zajmującej się problemami wsi i rolnictwa oraz gromadzącej dokumentację w tym zakresie, został powołany do życia Instytut Ekonomiki Rolnej.

Instytut utworzono rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 stycznia 1950 r. na bazie Wydziału Ekonomiki Drobnych Gospodarstw Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach, który funkcjonował w Warszawie już od 1926 roku.

Najważniejsze etapy rozwoju

Ewolucja badań

W całej swojej historii Instytut zajmował się problemami ekonomiki rolnictwa, gospodarki żywnościowej, rozwoju wsi oraz warunkami życia rodzin rolniczych, uwzględniając zmieniające się cele polityki rolnej i sposoby ich realizacji.

W początkowym okresie funkcjonowania celem polityki rolnej i prowadzonych badań było zapewnienie samowystarczalności żywnościowej. W kolejnych latach, m.in. dzięki tzw. Wielkiej Ankiety, przeprowadzono ocenę struktury agrarnej polskiego rolnictwa oraz kosztów produkcji w gospodarstwach indywidualnych i w PGR.

Szczególne znaczenie miały badania z zakresu rachunkowości gospodarstw rolnych prowadzone od 1957 roku, które doprowadziły do powierzenia Instytutowi od 2004 r. zbierania danych rachunkowych według metodologii europejskiego systemu FADN.

FADN i zaplecze analityczne

Zadaniem Agencji Łącznikowej jest dostarczanie danych rachunkowych z reprezentatywnej próby gospodarstw rolnych do sieci FADN oraz krajowych ośrodków decyzyjnych, doradczych i naukowo-badawczych, a także przekazywanie ich rolnikom w postaci raportów.

Corocznie w komputerowej bazie danych Polskiego FADN gromadzone są dane rachunkowe z ponad 12 tys. gospodarstw rolnych. W próbie znajdują się zarówno gospodarstwa indywidualne, jak i gospodarstwa osób prawnych, głównie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i rolnicze spółdzielnie produkcyjne.

Wsparcie polityk publicznych

Badania prowadzone w IERiGŻ-PIB wspierają instytucje centralne, w szczególności Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w monitorowaniu kluczowych uwarunkowań społeczno-gospodarczych i instytucjonalnych oraz w planowaniu, negocjowaniu, analizie, ocenie i wdrażaniu polityk publicznych.

• Negocjacje umowy o stowarzyszeniu Polski z Unią Europejską.
• Negocjacje dotyczące członkostwa Polski w UE.
• Negocjacje WTO.
• Kolejne strategie rozwoju rolnictwa wdrażane przez MRiRW.
• Programy wsparcia, takie jak SAPARD, SPO „Rolnictwo”, PROW 2004–2006, PROW 2007–2013, PROW 2014–2020, KPS 2023–2027 i KPO.

Programy Wieloletnie 2005–2019

W latach 2005–2019 IERiGŻ-PIB zrealizował trzy Programy Wieloletnie określone uchwałami Rady Ministrów i odnoszące się do kluczowych kierunków polityki państwa wobec rolnictwa i obszarów wiejskich.

• „Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania rozwoju polskiej gospodarki żywnościowej po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej” (2005–2009).
• „Konkurencyjność polskiej gospodarki żywnościowej w warunkach globalizacji i integracji europejskiej” (2011–2014).
• „Rolnictwo polskie i UE 2020+. Wyzwania, szanse, zagrożenia, propozycje” (2015–2019).

Programy te umożliwiły prowadzenie szeroko zakrojonych badań nad skutkami integracji europejskiej, globalizacji i liberalizacji gospodarek, a ich wyniki wypełniły istotną lukę w literaturze przedmiotu.

Współpraca międzynarodowa i ERDN

Z inicjatywy IERiGŻ-PIB w 2002 roku utworzono sieć naukową Rozwój Obszarów Wiejskich w Europie Środkowo-Wschodniej (ERDN), która potwierdziła potencjał Instytutu w zakresie koordynacji międzynarodowych przedsięwzięć naukowych.

Działalność ERDN w Instytucie w latach 2002–2020 koncentrowała się na problematyce rozwoju obszarów wiejskich w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, obejmując współpracę z europejskimi instytutami badawczo-rozwojowymi, przygotowanie wspólnych projektów, wymianę doświadczeń i popularyzację wyników badań.

Od 2000 roku zespoły badawcze Instytutu uczestniczyły także w projektach finansowanych ze środków Unii Europejskiej, w tym w Programach Ramowych UE, inicjatywach związanych z Platformą Żywnościową oraz projektach realizowanych wspólnie z renomowanymi ośrodkami naukowymi w Europie.

Działalność wydawnicza i badania rynkowe

Instytut zainicjował i rozwija serie wydawnicze ważne dla rozwoju nauki, dydaktyki i praktyki w zakresie ekonomiki rolnictwa i agrobiznesu.

Jest wydawcą czasopisma „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej / Problems of Agricultural Economics” oraz raportów rynkowych śledzących zmiany na poszczególnych rynkach, m.in. mleka, mięsa, zbóż, ziemniaka, cukru, rzepaku, owoców i warzyw, ryb, drobiu, pasz, rynku ziemi rolniczej oraz środków produkcji dla rolnictwa.

Rozwój tych badań był związany z uruchomieniem i wdrożeniem analiz rynkowych na wzór Departamentu Rolnictwa USA (USDA).

Instytut współcześnie

Od 2020 r. w Instytucie uruchomione są nowe obszary działalności, w tym studia podyplomowe oraz szkolenia dla doradców rolnych, a struktura jednostek badawczych została dostosowana do współczesnych trendów i wyzwań stojących przed gospodarką żywnościową.

Prace naukowe prowadzone są w sześciu Zakładach Naukowych: Zakładzie Ekonomiki Agrobiznesu i Biogospodarki, Zakładzie Ekonomiki Gospodarstw Rolnych i Ogrodniczych, Zakładzie Ekonomii i Polityki Rolnej oraz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Zakładzie Rynków Rolnych i Metod Ilościowych, Zakładzie Finansów i Zarządzania Ryzykiem oraz Zakładzie Rachunkowości Gospodarstw Rolnych.